۱۳ بدر امسال در خانه می مانیم!

رفتن به دامان طبیعت در روز سیزده بدر، رسمی کهن در میان ایرانیان است، اما امسال با شیوع ویروس کرونا نوروز رنگ دیگری گرفته است ، اگر می‌خواهید روز‌های شاد و خوشی در سال‌های آینده در کنار خانواده داشته باشید امسال را در خانه بمانید. شهروندانی  که کمپین “در_خانه_می مانیم” را رعایت می کنند،  با همراهی یکدیگر هر چه زودتر می توانیم بر این بیماری خطرناک و  کنترل انتشار ویروس کرونا پیروز شویم.

 

 

تاریخچه ی سیزده بدر

سیزده بدر سیزدهمین روز فروردین ماه و از جشن های نوروزی است. در تقویم‌های رسمی ایران این روز (سیزده بدر) روز طبیعت نامگذاری شده‌است و از تعطیلات رسمی است.برخی بر این باورند که در روز سیزده بدر باید برای راندن نحسی از خانه بیرون روند و نحسی را در طبیعت به در کنند. بعد از سیزده به در، جشن های نوروزی پایان می پذیرد. جشن «سیزده بدر»، همانند دیگر جشن های ملی و باستانی ایران، نیاز به پژوهش زیاد و مقدمه چینی ای طولانی دارد، به ویژه جشنی مانند سیزده بدر با این گستره ی برگزاری و سابقه ی طولانی که این پهنه و زمان تغییراتی ژرف در آیین ها و مراسم ویژه ی این روز ایجاد کرده است.در این راستا کوشش بر این بوده است تا خردورزانه ترین و مستندترین گفتارها، نوشتارها و نگرش ها را در این زمینه گردآوری کنیم،

 

 

 

بهتر است در آغاز، پیشگفتاری پیرامون عدد ۱۳ و روز سیزدهم و اینکه آیا این عدد و این روز در ایران و فرهنگ ایرانی نحس است داشته یا نه فراهم آوریم نخست باید به این موضوع توجه داشت که در فرهنگ ایرانی، هیچ یک از روزهای سال «نحس» و «بدیمن» یا «شوم» شمرده نشده، بلکه چنانچه می دانیم هر یک از روزهای هفته و ماه نام هایی زیبا و در ارتباط با یکی از مظاهر طبیعت یا ایزدان و امشاسپندان داشته و دارند، و روز سیزدهم هر ماه خورشیدی در گاهشماری ایرانی نیز «تیر روز» نام دارد که از آن ِستاره ی تیشتر، ستاره ی باران آور می باشد و ایرانیان از روی خجستگی، این روز را برای نخستین جشن تیرگان سال، انتخاب کرده اند.همچنین در هیچ یک از متون کهن و هیچ دانشمند و نویسنده ای، از این روز (سیزده بدر) به بدی یاد نکرده اند بلکه در بیشتر نوشتارها و کتاب ها، از سیزدهم نوروز با عنوان روزی فرخنده و خجسته نام برده اند.برای نمونه کتاب «آثار الباقیه» جدولی برای سعد و نحس بودن روزها دارد که در آن جدول در مقابل روز سیزدهم نوروز کلمه ی «سعد» به معنی نیک و فرخنده آورده شده است. اما پس از نفوذ فرهنگ اروپایی  در زمان حکومت صفویان این عد نحس نامیده شد  زیرا  در این فرهنگ عدد ۱۳ را نحس می دانستند، و هنوز هم با پیشرفت های علمی و فن آوری پیشرفته اروپا، این خرافات عمیقا در دل بسیاری از اروپاییان وجود دارد که در مقایسه با خرافات شرقی، شمارگان آن ها کم نیست و مثال های بسیار دیگری مانند «داشتن روزی بد با دیدن گربه ی سیاه رنگ»، «احتمال رویدادی شوم پس از رد شدن از زیر نردبام» یا «شوم بودن گذاشتن کلید خانه روی میز آشپزخانه»،«خوش شانسی آوردن نعل اسب» و بسیاری موارد خرافی دیگر که خوشبختانه تا کنون وارد فرهنگ ما نشده اند و برای ما خنده آور هستند.اما تنها چیزی که در فرهنگ ایرانی می توانیم درباره ی عدد سیزده پیدا کنیم، «بد قلق» بودن عدد ۱۳ به خاطر خاصیت بخش ناپذیری آن است ، این خود نشانه ای از دانش بالای ایرانیان از ریاضی و به کارگیری آن در زندگی روزمره است.اما وقتی درباره ی نیکویی و فرخندگی این روز بیشتر دقت می کنیم منابع معقول و مستند با سوابق تاریخی  زیادی را می یابیم.همان طور که گفته شد سیزدهم فرودین ماه که تیر روز نام دارد و متعلق به فرشته یا امشاسپند یا ایزد سپند (مقدس) و بزرگواری است  که در متون پهلوی  و در اوستا  تیشتر نام دارد و جشن بزرگ تیر روز از تیر ماه که  جشن  تیرگان است  به نام او می باشد. مشهور است که واژه سیزده‌به‌در به‌معنای «در کردن نحسیِ سیزده» است. اما وقتی به معانی واژه‌ها نگاه کنیم برداشت دیگری از این واژه می‌توان داشت. «در» به ‌جای «دره و دشت» می‌تواند جایگزین شود. یکی از معانی واژه «به»، «طرف و سوی» است مانند اینکه می‌گوییم به فروشگاه. پس با نگاهی کلی می‌توان گفت واژه  «سیزده‌به‌در» به‌معنای  سیزدهم به‌ سوی در و دشت  شدن می‌ باشد که همان معنی بیرون‌ رفتن و در دامان طبیعت سرکردن را می‌دهد.

 

آیین های سال نو در سومر با نام «زگموگ»

 

همانطور که پیشینه ی جشن نوروز را از زمان جمشید می دانند درباره ی سیزده به در (سیزده بدر) هم روایت هست که جمشید، شاه پیشدادی، روز سیزده نوروز را در دشت سبز و خرم، خیمه و خرگاه بر پا می کند و بارعام می دهد و چندین سال متوالی این کار را انجام می دهد که در نتیجه این مراسم در ایران زمین به صورت سنت و آیین درمی آید و ایرانیان از آن پس سیزده بدر را بیرون از خانه در کنار چشمه سارها و دامن طبیعت برگزار می کنند.اما برای بررسی دیرینگی جشن سیزده بدر از روی منابع مکتوب، تمامی منابع مربوط به دوران قاجار می باشند و گزارش به برگزاری سیزده به در در فروردین یا صفر داده اند، از همین رو برخی پژوهشگران پنداشته اند که این جشن بیش از یکی دو سده دیرینگی ندارد اما با دقت بیشتر در می یابیم که شواهدی برای دیرینگی این جشن وجود دارد. تنوع و گوناگونی شیوه های برگزاری یک آیین، و دامنه ی گسترش فراخ تر یک باور در میان مردمان، بر پایه ی قواعد مردم شناسی و فرهنگ عامه، نشان دهنده ی دیرینگی زیاد آن است.همچنین مراسم مشابه ای که به موجب کتیبه های سومری و بابلی از آن آگاهی داریم، آیین های سال نو در سومر با نام «زگموگ» و در بابل با نام «آکیتو» دوازده روز به درازا می کشیده و در روز سیزدهم جشنی در آغوش طبیعت برگزار می شده. بدین ترتیب تصور می شود که سیزده بدر دارای سابقه ای دست کم چهار هزار ساله است.

 

 

آیین های برگزاری سیزده بدر

از آیین های باستانی و عمومی سیزده بدر میتوان فال گوش ایستادن، فال گیری، گره زدن سبزه و گشودن آن، بخت گشایی و… را نام برد. علاوه بر این ها آیین های سیزده بدر مانند چهارشنبه سوری و نوروز، پر شمار، زیبا و دوست داشتنی است، بازی های گروهی، ترانه ها و رقص های دسته جمعی، گردآوری گیاهان صحرایی، خوراک پزی های عمومی، بادبادک پرانی، سوارکاری، نمایش های شاد، هماوردجویی جوانان، آب پاشی و آب بازی بخشی از این آیین هاست که ریشه در باورها و فرهنگ اساطیری دارند. از جمله شادی کردن و خندیدن به معنی فروریختن اندیشه های پلید و تیره، روبوسی نماد آشتی، به آب سپردن سبزه ی سفره ی نوروزی نشانه ی هدیه دادن به ایزد آب «آناهیتا» و گره زدن علف برای شاهد قرار دادن مادر طبیعت در پیوند میان زن و مرد، ایجاد مسابقه های اسب دوانی که یادآور کشمکش ایزد باران و دیو خشک سالی است.

 

(نوروز باستانی ایرانی و پیشینه تاریخی آن)

نوروز در ایران باستان به پیشینه، مراسم و رویدادهای مربوط به نوروز در ایران باستان می‌پردازد. قدمت نوروز و وجود این جشن به زمان‌های پیش از شکل‌گیری ایران و قبل از دوره مادها و هخامنشیان برمی‌گردد، ولی نام آن در اوستا نیست. از سه هزار سال پیش از میلاد، در آسیای میانه و آسیای غربی دو عید، رواج داشته‌است، عید آفرینش در اوایل پاییز و عید رستاخیزی که در آغاز بهار، برگزار می‌شده‌است. بعدها دو عید پاییزی و بهاری به یک عید تبدیل گردیده و آغاز بهار جشن گرفته می‌شده‌ است. در ایران آیین مرگ و رستاخیز سیاوش «ایزد شهید شونده گیاهی ایران» با  نوروز پیوند  خورده است؛ به این ترتیب که چند روز پیش از عید ، به سوگ سیاوش می ‌نشستند و با فرارسیدن نوروز، به جشن و شادی دست می‌زدند؛ چنان‌ که  گویا سیاوش، زنده شده باشد. آریایی‌ها که وارد منطقه شدند بن مایه‌هایی مانند فروهرها و بازگشت ارواح را با خود آورده و به تدریج آیین خود را با باورهای قبلی رایج در منطقه ادغام نمودند. از جمشید پادشاه  مشهور پیشدادی به عنوان بنیان‌ گذار این جشن یاد گردیده‌است. از پژوهش‌ هایی که در تطبیق نوروز ایرانی و نوروز قبطی (نوروز مصری) و  تأثیر و تأثر آن  دو، به عمل آمده، بر می‌آید که نوروز ایرانی  در زمان داریوش بزرگ و توسط او در مصر رایج گردید. درباره نوروز و سنت‌های وابسته بدان تا چند دهه  قبل منابعی  قدیمتر از ایام  ساسانیان که به دست نویسندگان مسلمان نوشته شده بود، وجود نداشت. اما با کشف بایگانی‌های دولتی اشکانیان در تاجیکستان معلوم گردید که نوروز در دوران شاهنشاهی اشکانیان و ایامی قدیمتر از دو هزار سال پیش در آغاز بهاران بوده‌ است.

 

 

در تمام دوران ساسانی نوروز جشن ملی همه ایرانیان به‌شمار می‌رفته ‌است. به همین جهت حتی مردمی که پیرو آئین زرتشت نبوده‌ اند اما در حوزه  حکمرانی ایران  زندگی می‌کردند، نیز در آن شرکت داشتند. شواهدی وجود دارد که  در دوران ساسانی سال‌های کبیسه رعایت نمی‌شده‌است. روز برگزاری مراسم نوروز در هر دوره ۴ ساله، یک روز از موعد اصلی خود عقب می ‌ماند  و در نتیجه  زمان نوروز در این دوران همواره  ثابت  نبوده  و در فصل‌های گوناگون سال جاری بوده‌است. پنج روز نخست فروردین جشنی همگانی بین عموم مردم بود از اینرو آن را نوروز عامه نامیده‌اند. روز ششم فروردین که جشن نوروز به گونه  درباری برگزار می ‌شده‌ است  نوروز بزرگ نام داشته‌ است. مجموعه  رسم‌ های جشن بهاری نوروز با جشن سوری و آتش‌افروزی آغاز می‌شد و پس از برگزاری مراسم سال نو، در روز سیزده فروردین پایان می‌یافته ‌است. شرح آیین نوروز و تشریفات وابسته به آن به تفصیل در تاریخ نگاری دوران اولیه اسلام آمده‌است، که قدیمی‌ترین سند در این دوره به جامانده از دانشمند سده سوم هجری تعلق دارد.

 

 

 

نوروز باستانی  ایران  توسط “داریوش کبیر” در سال ۵۳۱  قبل از میلا د به  عنوان سنت  قدیمی  شکل گرفت  نوروز نخستین روز سال خورشیدی ایرانی برابر با یکم فروردین ماه، جشن آغاز سال نو ایرانی و یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران ایران باستان است. خاستگاه نوروز در ایران باستان است و هنوز هم مردم مناطق گوناگون فلات ایران، نوروز را جشن می‌گیرند. زمان برگزاری نوروز، در آغاز فصل بهار است که امروزه به آن برابری بهاری می‌گویند.

 

 

نوروز به عنوان یک جشن قدیمی و کهن از اقوام متعددی در منطقه به ارث رسیده‌است و با رنگ و انگ ویژه، شناسنامه ایرانی به خود گرفته و از آن به عنوان نماد پیوندگر افراد و اقوام ایرانی و ملت ایران یاد می‌شود. ایرانیان نوروز را آغازگر رستاخیز طبیعت، گاه رویش و زایش باغ و بوستان می‌دانند و بر این باور هستند که در نوروز، همزمان با طبیعت، باید روزگار نو و جدیدی را با روان و نگرش نو، در تن‌پوش تازه ای آغاز کنند.

 

 

هفت رکن اصلی سفره هفت سین نمادهای اصیل ایرانی

در برخی از منابع تاریخی آورده شده ایرانیان در قدیم سفره هفت شین داشته اند که به تدریج تغییر نام داده است . اجزای تشکیل دهنده سفره هفت شین شمع، شراب ، شیرینی ، شهد (عسل) ، شمشاد، شربت و شقایق یا شاخه نبات، بودند که بعد ها ایرانیان با فرارسیدن نوروز سفره هفت سین چیدند و هرکدام از این سین ها نماد یک روشنی در سال آینده است که به اعتقادات قدیمی مردم برمی گردد.

 

سـنجد

بوی برگ و شکوفه درخت سنجد، محرک عشق و دلباختگی است. نمادی از زایش و تولد و بالندگی و برکت است. سنجد نماد سنجیده عمل کردن است. سنجد را بر این باور بر سفره می‌گذارند که هرکس با خویشتن عهد کند در آغاز سال هر کاری را با سنجش انجام دهد. سنجیدن نشانه گرایش به عقل و احترام به تفکر و ترویج و خردمندی است.

 

سمنو
مائده تهیه شده از جوانه گندم که یادآور بخشی از آیین‌های باستانی ایران است. نماد خوبی برای زایش گیاهی و بارور شدن گیاهان است. سمنو مظهر صبر و مقاومت و عدالت و قدرت است. سمنو سرشار از انرژی بوده و برای درمان کم خونی برای زنان باردار مفید است و ماده مغذی و مفیدی از نظر تامین انرژی و مواد پروتئینی برای کودکان در حال رشد محسوب می‌شود.

 

سیب سرخ

سیب یک میوه بهشتی است و سومین «سینی» است که بر سفره می‌نهند. سیب نماد سلامتی و عشق می‌باشد. سیب به دلیل داشتن ویتامین‌های گروه B  ، منیزیم و فسفر دارای اثرات آرام بخش است.

سیر

سیر نماد مناعت طبع است یعنی انسان باید همواره با قناعت بر جهان بنگرد. با مصرف سیر دستگاه گوارش بیمه می‌شود.

سرکه

سرکه نماد پذیرش ناملایمات و نماد رضا و تسلیم است. واقف بر این نکته هستیم که زندگی پیوسته توام با رنج و مشقت و زحمت است و هیچ انسان متعهد و با مسئولیتی نیست که بدون دغدغه بتواند به زندگی ادامه دهد. خداوند، زمین و آسمان و انسان را آسوده و بی‌غم نیافریده است و در هر مشقتی که می‌رسد، حکمتی نهفته است و سرکه گویای تسلیم در برابر حکمت خداوند بزرگ و حکیم است.

سپند

سپند یا اسفند، در زمان‌های قدیم مقدس بوده و در مراسم نیایشی بکار برده می‌شده است و دورکننده بیماری‌ها و دافع چشم بد است.

سماق

سماق نماد صبر و بردباری و تحمل دیگران است. صبر به انسان می‌آموزد که در زندگی، خستگی را باید زدود و کامیابی را باید دریافت. سماق مرهمی برای دردهای رماتیسمی و نقرس است و در طب سنتی از سماق برای بیماری‌های رماتیسمی، نقرس و همچنین درمان تهوع و بی‌اشتهایی استفاده می‌شود.

 

 

سایر ارکان هفت سین

تخم‌مرغ با پوست سفید یا رنگی نمادی از نطفه و نژاد است.

ماهی قرمز یکی از نمادهای آناهیتا فرشته آب و باروری است و وجود آن باعث برکت و باروری می‌گردد.
سکه طلا و نقره نماد برکت کیسه است.
نقل نمادی از شیرینی و شیرین کامی است.

شیرینی نمادی از شیرین کامی است.
آجیل و انواع مغز‌ها نمادی از ُپر بار شدن و تقویت بدن و برکت سفره است.
انار، پُردانگی انار نشان از برکت و باروری است.

امروزه، برخی اقلام سفره هفت «سین» فراموش گشته و یا «سین» های آن در برخی خانواده‌ها جابجا گشته است.

 

 

زمان تحویل سال ۱۳۹۹

لحظه تحویل سال ۹۹ هجری شمسی به ساعت رسمی جمهوری اسلامی ایران :

لحظه تحویل سال ۹۹ : ساعت ۷ و ۳۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه

روز تحویل سال ۹۹ : روز جمعه ۱ فروردین ۱۳۹۹ هجری شمسی

مطابق ۲۵ رجب ۱۴۴۱ هجری قمری

و ۲۰ مارس ۲۰۲۰ میلادی

Friday, March 20, 2020